Büyüyen enerji krizine hangi ülkeler ne çare arıyor?

Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmasıyla tetiklenen petrol krizi, ülkeleri acil durum önlemleri almak için harekete geçiriyor.

“DAHA YAVAŞ ARABA KULLANIN”

İran Savaşı sırasında geçişlere kapanan Hürmüz Boğazı nedeniyle azalan petrol arzı, birçok ülkede yakıt stoklarının azalmasına, fiyatların artmasına neden oluyor. Çözüm arayan ülkelerden bazıları yeniden kömür yakmak, yakıtı karneye bağlamak, çalışma haftalarını kısaltmak ve vatandaşlarına evde kalmalarını söylemek gibi geçici çözümlere başvuruyor. Geçtiğimiz ay stratejik rezervlerinden 400 milyon varil petrol çıkararak piyasaları sakinleştirmeye çalışan Uluslararası Enerji Ajansı üyelerinden bazıları, daha az uçmak ve daha yavaş araba sürmek gibi eylemler gibi çağrıda bulundu.

AVRUPA’DA KÖMÜRDEN ÇIKIŞ PLANLARI ERTELENDİ. BAZI ÜLKELER TAVAN FİYAT KOYDU

Avrupa Birliği, ana kaynağı yerel yenilenebilir enerjiler olan “temiz ekonomiye” daha hızlı geçiş çağrısında bulundu. İtalya, kömürden çıkış planını on yıldan fazla bir süre ertelediğini açıkladı. Almanya Başbakanı Friedrich Merz ise kömür santrallerini daha uzun süre devrede tutmayı gündeme getirerek gazla çalışan elektrik santrallerinin inşaatının hızlandırılması çağrısında bulundu. Birçok AB hükümeti, tüketicileri fiyat artışlarından korumak için yakıt sübvansiyonları ve vergi indirimleri açıkladı. 

Polonya, akaryakıta hem tavan fiyatı koyduğunu hem de satıştan alınan vergilerde kesintiye gittiğini duyurdu.

Avrupa Komisyonu, elektrik üzerindeki vergilerin fosil yakıtlardan daha düşük tutulmasını zorunlu kılma sözü verirken, bu durumun benzinli araçlardan uzaklaşmayı hızlandıracağı tahmin ediliyor. 

AB Enerji Komiseri Dan Jorgensen, üye devletleri tavsiyeler doğrultusunda enerji tasarrufu yapmaya çağırdı. Çoğu ülke talebi kesmek için sert önlemler alma konusunda isteksiz olsa da Slovenya pompalarda yakıt kısıtlamasına gitti. 

Litvanya ise toplu taşımayı teşvik etmek adına önümüzdeki iki ay için yurt içi tren bileti fiyatlarını yarıya indirdi.

EN AĞIR DARBEYİ ASYA ÜLKELERİ ALDI

Enerji krizinden en ağır darbeyi alan ise şimdilik Asya ülkeleri oldu. Asya genelinde kömür yeniden kullanıma alınırken, Hindistan, kömür yakıtlı santrallerin tam kapasiteyle çalıştırılmasını ve planlı kesintilerden kaçınılmasını hedeflediğini açıkladı.

Japonya da kömür santrallerinin elektrik piyasasına geri dönmesine izin verirken Güney Kore, kömürden elde edilen elektrik üzerindeki sınırları kaldırdı ve planlanan kömür santrallerinin kapatılması planının ertelendiğini duyurdu.

Bangladeş, Tayland ve Filipinler de kömürden elektrik üretimini artıracaklarını açıkladı.

Dünyanın en büyük ikinci ekonomisi olan Çin, yakıt krizine komşularından daha az maruz kalmış durumda. Son yıllarda fosil, nükleer ve yenilenebilir kaynaklardan enerji üretimini artırdığı bilinen Çin’in savaş öncesinde petrol rezervi oluşturduğu ifade ediliyor.

Krizden en çok etkilenen Güney ve Güneydoğu Asya ülkeleri, enerji talebini azaltmak için en büyük adımları atanlar oldu.

Sri Lanka yakıt kısıtlamasına giderken çalışma günleri haftada 4’e indirildi.

Vietnam, evden çalışmalara izin verilmesi için işverenlere çağrıda bulunurken Tayland’da haber spikerleri, hükümetin daha az klima kullanılması çağrısı yapması ve yetkililere kravatsız, kısa kollu gömlek giymelerini söylemesi üzerine yayında ceketlerini çıkardı.

Ayrıca hükümet binalarında klima kullanımında kısıtlama çağrısı da yapılırken daha az araç kullanma, toplu taşımayı daha fazla tercih etme ve araç paylaşımını teşvik etme çağrıları da yapıldı.

İNGİLTERE SAKİN KALMA ÇAĞRISI YAPTI. AVUSTRALYA “İHTİYAÇ KADAR YAKIT” DEDİ

İngiltere, yakıt fiyatları yükselirken halkı sakin kalmaya çağırarak talebi kısıtlama çağrılarından kaçındı. İngiltere, evlerini ısıtmak için petrol kullanan kişilere yönelik mali destek vereceğini açıkladı. Maliye Bakanı Rachel Reeves, finansal krizler sırasında savunmasız kişilere yardım etmek amacıyla yerel yönetimler tarafından yönetilen bir fona ek nakit aktarma planlarını değerlendirdiklerini açıkladı. 

Uluslararası Enerji Ajansı, hükümetleri krize yanıt olarak genel sübvansiyonlar sağlamamaları konusunda uyardı ve bunun yerine yardımı en çok ihtiyacı olanlara odaklamalarını tavsiye etti. 

Yeni Zelanda, yakıt yardım paketinin bir parçası olarak “sıkışmış orta kesimdeki” yaklaşık 150 bin aileye haftalık nakit ödeme yapılacağını duyurdu.

Avustralya, üç ay boyunca akaryakıt tüketim vergisinde yüzde 50 indirim uyguladı ve ulusal bir yakıt güvenliği planı yayınladığını duyurdu. Avustralya Başbakanı Albanese, sürücülere, “yalnızca ihtiyacınız kadar yakıt alın” çağrısında bulundu.

Kanada ise bu süreçte yükselen fiyatları dengelemek için müdahale etmekten kaçındı.

AFRİKA’DA BAZI ÜLKELER YAKIT VERGİSİNİ DÜŞÜRDÜ, SÜBVANSİYON GETİRİLDİ

Çoğu Afrika ülkesi rafine petrol ürünlerinde ithalatçı konumunda ve kıtanın yüksek çiftçi oranı, enerji maliyetlerinin artması, gübre fiyatlarındaki artışa karşı onları özellikle savunmasız kılıyor.

Güney Afrika, yakıt vergisini bir ay süreyle düşürdüğünü duyururken, Tanzanya stratejik yakıt rezervlerini güçlendirme ve tavan fiyat koyulması talimatı verdiğini açıkladı.

Etiyopya yakıt sübvansiyonu getirdiğini, Zimbabve ise yakıtın etanol ile karıştırılma oranını artırmayı planladğını duyurdu. 

Güney Sudan da elektriği karneye bağlamaya başlarken, Mauritius, zorunlu olmayan kullanımlar için şebeke elektriğini kısıtladı.

ŞİLİ TOPLU TAŞIMA ÜCRETLERİNİ DONDURDU

Güney Amerika’da bazı hükümetler fiyat artışlarını bastırma çağrılarına direniyor. 

Şili’nin yeni devlet başkanı Jose Antonio Kast, göreve geldikten sadece birkaç hafta sonra, fiyatları küresel fiyatlarla eşitlemek amacıyla yakıt fiyatlarını artırdı. Kast ayrıca toplu taşıma ücretlerini yılın geri kalanı için dondurma kararı aldıklarını açıkladı.

Arjantin’de de, sıvı yakıtlar ve karbondioksit üzerindeki vergilerde planlanan artışın ertelediği belirtildi.

Brezilya ise etanol ve benzin karışımlarıyla çalışabilen araçlar sayesinde fiyat şoklarından kısmen korunduğunu ifade ediyor. Sürücüler, ithal fosil yakıt yerine depolarını yerli şeker kamışından elde edilen etanol ile doldurabiliyor.

ABD YARDIM YERİNE FOSİL YAKIT ÜRETİMİNİ ARTIRIYOR

Savaşta saldıran tarafta olan ABD’de federal hükümet, faturaları ödemekte zorlanan hanelere yönelik destekleri ve sübvansiyonları artırma yoluna gitmedi, ancak fosil yakıt üretimini genişletmeyi öngören Donald Trump’ın “kaz, bebeğim, kaz” (drill, baby, drill) adını verdiği politikayı sürdürüyor.

Geçtiğimiz haftalarda Trump yönetimi, ABD’nin doğu kıyısındaki rüzgar santrali inşaat planlarını iptal etmesi ve bunun yerine yatırımları petrol ve gaza yönlendirmesi karşılığında Fransız şirketi TotalEnergies’e 1 milyar dolar ödeyeceğini duyurdu.