Araştırmacılar kelliğin çözümünü bin yıllık bitkide buldu. Saç kökü hücrelerinin ölümünü engelliyor

Geleneksel Çin tıbbında yüzyıllardır kullanılan He Shou Wu adlı bitkinin, saç dökülmesinin temel biyolojik mekanizmalarını aynı anda hedefleyebildiğine dair yeni bilimsel bulgularla yeniden gündemde.

Saç dökülmesinin en yaygın türü olan “androgenetik alopesi” (erkek tipi saç dökülmesi diye de biliniyor), dünya genelinde milyonlarca insanı etkiliyor.

Bu durum genellikle yaşlanmayla ilişkilendirilse de giderek daha genç yaşlarda ortaya çıkıyor ve hem erkeklerde hem de kadınlarda görülüyor. Şakaklarda saç çizgisinin gerilemesi, tepe ve alın bölgesinde seyrelme, saçlı deride yağlanma, kepek, kaşıntı ve folikül iltihabı gibi belirtilerle kendini gösteren durum, erken müdahale edilmediğinde belirgin kellikle sonuçlanabiliyor.

Tedavi seçenekleri ise sınırlı. En yaygın kullanılan iki ilaç “finasterid” ve “minoksidil” etken maddeli tedaviler. Minoksidil, saçlı deride aktif forma dönüşerek saç kökü hücrelerini uyarırken; finasterid, testosteronun saç köklerini küçülten dihidrotestosterona (DHT) dönüşmesini engelliyor.

Ancak yan etkisi olmayan ve daha etkili tedavilere duyulan ihtiyaç sürüyor.

ANTİK BİR BİTKİNİN YENİDEN KEŞFİ

Journal of Holistic Integrative Pharmacy adlı bilimsel dergide yayımlanan yeni bir derleme, dikkat çekici bir adaya işaret ediyor: Polygonum multiflorum. Geleneksel Çin tıbbında “He Shou Wu” olarak bilinen bu kök bitki, bin yılı aşkın süredir kullanılıyor. Antik metinlerde “saçı karartan ve özü besleyen” bir bitki olarak tanımlanan He Shou Wu’nun, modern bilimsel araştırmalarla bu iddiaları destekleyen biyolojik etkilere sahip olduğu görülüyor.

Çalışmanın ilk yazarı Bixian Han, “Antik bilgelik ile modern bilimi birleştirdik. Tang Hanedanı’ndan itibaren metinlerde tarif edilen etkilerin, bugün saç biyolojisi hakkında bildiklerimizle şaşırtıcı biçimde örtüştüğünü gördük. Bu bir folklor değil, farmakoloji,” diyor.

HORMONLARDAN HÜCRE YAŞAMINA

Araştırmalara göre He Shou Wu, tek bir mekanizmaya odaklanan mevcut ilaçların aksine, saç dökülmesine yol açan birçok biyolojik süreci aynı anda etkiliyor.

Laboratuvar ve hayvan çalışmalarında, bitkinin işlenmiş kök özlerinin DHT üretiminden sorumlu 5-alfa redüktaz enzimini güçlü biçimde baskıladığı gösterildi. Emodin ve physcion gibi bileşenlerin, cilt dokusunda DHT seviyelerini düşürdüğü ve saç kökü küçülmesiyle ilişkili androjen aktivitesini azalttığı saptandı.

Bitki aynı zamanda saç kökü hücrelerini erken hücre ölümünden (apoptoz) koruyor. Erkek tipi kelleşme sürecinde saçın büyüme evresi kısalırken, He Shou Wu’nun önemli bileşenlerinden TSG adlı madde, hücre yaşamını destekleyen PI3K/Akt yolaklarını aktive ediyor; koruyucu proteinleri artırırken, hücre ölümünü tetikleyen sinyalleri baskılıyor. Bu da saçın büyüme evresinin uzamasına katkı sağlıyor.

SAÇ YENİLENMESİNİ TETİKLEYEN SİNYALLER

Derlemede, He Shou Wu’nun saç yenilenmesi için kritik öneme sahip Wnt/β-katenin ve Sonic hedgehog (Shh) sinyal yollarını da aktive ettiğine dair güçlü kanıtlar yer alıyor. Hayvan deneylerinde, bitkinin topikal uygulamalarının “uykudaki” saç köklerini yeniden büyüme fazına soktuğu, saçlı deride β-katenin ve Shh düzeylerini artırdığı gözlemlendi. Bu sinyallerin bozulması, erkek tipi kelleşmenin ayırt edici özelliklerinden biri olarak biliniyor.

Buna ek olarak bitki, IGF-1, VEGF ve FGF-7 gibi saç kökü büyümesini ve damar oluşumunu destekleyen büyüme faktörlerini artırırken; saç köklerini gerilemeye zorlayan TGF-β ve Dkk-1 gibi baskılayıcı sinyalleri azaltıyor. Bu çift yönlü etki, sağlıklı saç üretimi için gerekli dengeyi yeniden kurmaya yardımcı oluyor.

SAÇLI DERİDE KAN DOLAŞIMI GÜÇLENİYOR

Saç sağlığında çoğu zaman göz ardı edilen bir diğer faktör olan kan dolaşımı da He Shou Wu’nun etki alanında. Araştırmalar, bitkinin saçlı deride mikrodolaşımı iyileştirdiğini; oksijen ve besin taşınmasını artırarak saç kökleri için daha elverişli bir ortam yarattığını gösteriyor.

Bin yılı aşkın süredir kullanılan He Shou Wu, bugün Çin’de saç dökülmesine yönelik pek çok tıbbi formülün ve onaylı kozmetik ürünün temel bileşenleri arasında yer alıyor.

GÜVENLİ Mİ?

Uzmanlar, bitkinin geleneksel yöntemlerle doğru şekilde işlendiğinde genel olarak güvenli kabul edildiğini, ancak yanlış hazırlama veya aşırı dozların nadiren de olsa karaciğer hasarıyla ilişkilendirildiğini vurguluyor. Bu nedenle standart üretim, doğru doz kullanımı ve modern uygulama yöntemlerinin kritik önemde olduğu belirtiliyor.

Geniş kapsamlı klinik çalışmaların gerekli olduğuna dikkat çekilse de, araştırmacılara göre He Shou Wu, saç dökülmesi tedavisinde tek hedefli ilaçların ötesine geçen yeni nesil yaklaşımlar için güçlü bir örnek olabilir.